دانشگاه سمنانمدلسازی اقتصادسنجی2345-654X10420251222Does the official exchange rate in Iran follow the exchange rate of parallel and shadow markets and is affected by them?آیا نرخ ارز رسمی در ایران از نرخ ارز بازارهای موازی و سایه تبعیت میکند؟952929510.22075/jem.2025.35806.1948FAمسعودبیرمیدانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه سمنانرحمانسعادتدانشیار گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنانمجیدمداحاستاد گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنانامیرحسینمزینیدانشیار گروه اقتصاد پژوهش، پژوهشکده اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرسJournal Article20241104The parallel market and shadow market (exchange rate calculated in the gold market) exchange rates play a key role in economic decision-making, reflecting the expectations of agents and policy institutions. Central banks intervene in the exchange market for various reasons with various motivations such as controlling fluctuations, reducing the parallel market premium (PMP), or addressing exchange rate misalignments (or a combination of policy goals), So raising the question: Do Iranian policymakers consider these rates when setting the official exchange rate? Do they follow these rates in setting the official rate, or do they base the official rate solely on other policy goals? This study examines the influence of parallel and shadow rates on the official rate using daily data from April 2010 to June 2024. Utilizing the generalized additive model (GAM), it explores the linear and nonlinear effects of these rates on the official exchange rate. The findings suggest that parallel and shadow rates should be included in macroeconomic modeling, as they explain 99.6% of the changes in the official rate. This indicates that the Central Bank considers both current and past parallel and shadow rates to reduce market premiums. The results contribute to the literature on determining the official rate and market intervention policy. According to our findings, it is suggested that the parallel rate and shadow rate variables be included in macroeconomic exchange rate modelling.نرخ ارز بازار موازی و نرخ ارز مورد محاسبه در بازار طلا، نقش کلیدی در فرآیند تصمیمگیری عوامل اقتصادی دارد و در عین حال این نرخها توسط مکانیزم بازار تعیین میشوند، لذا میتوان آنها را منعکسکننده انتظارات عوامل اقتصادی در نظر گرفت. این پرسش مطرح میشود که آیا سیاستگذار ارزی نیز در تعیین و اعلام نرخ رسمی، به نرخ بازارهای موازی و سایه توجه دارد؟ و آنها را در تعیین نرخ رسمی درنظر میگیرد؟ این مقاله به بررسی روابط بین نرخ رسمی (به طور خاص نرخ اعلامی دلار آمریکا)، نرخ موازی و نرخ سایه<strong> </strong>با استفاده از دادههای روزانه مربوط به بازه زمانی از ابتدای سال 1389 تا پایان خرداد ماه 1403 میپردازد. در این پژوهش، به کمک مدل جمعی تعمیمیافته (GAM)، اثرگذاری نرخ موازی و بازار سایه بر نرخ رسمی بر پایه تابع هموارساز از خانواده گاوسین مورد بررسی قرار گرفت که نتایج بهدستآمده حاکی از اثرگذاری نرخ بازارهای موازی و سایه بر تعیین نرخ رسمی به صورت روابط غیرخطی میباشد؛ بهطوریکه 99.6 درصد تغییرات نرخ رسمی توسط مدل توضیح داده میشود. به عبارت دیگر، سیاستگذار ارزی در اعلام نرخ رسمی به مقادیر جاری و گذشته نرخهای بازار موازی و سایه توجه داشته و در جهت کاهش جایزه بازار موازی و سایه نرخگذاری مینماید.https://jem.semnan.ac.ir/article_9295_b397304e221bdccdf4f5785569ea95f9.pdfدانشگاه سمنانمدلسازی اقتصادسنجی2345-654X10420251222The Effect of Shadow Banking on Economic Growth in Selected Countriesاثر بانکداری سایه بر رشد اقتصادی در کشورهای منتخب53851011110.22075/jem.2025.37115.1999FAمحمدابراهیماکبریدانشجوی دکتری، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایراناحمدجعفری صمیمیاستاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایرانمهدیهرضاقلیزادهدانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایرانیوسفعیسیزاده روشندانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، مازندران، ایرانJournal Article20250315Shadow banking, as a part of the financial system operating outside the direct supervision of central banks and regulatory institutions, plays a significant role in financing and resource allocation. Given the expansion of shadow banking assets and its impact on macroeconomic variables especially economic growth—this study examines the effect of shadow banking on economic growth in two groups of selected countries (including developed and developing countries) over the period 2002 to 2023. To model the relationships among variables, the dynamic panel method is employed, and the model is estimated using the Generalized Method of Moments (GMM) technique. The estimation results for both groups of countries indicate that the expansion of shadow banking assets leads to an increase in economic growth, and this effect is further amplified through the channel of domestic credit to the private sector.بانکداری سایه بهعنوان بخشی از سیستم مالی که خارج از نظارت مستقیم بانکهای مرکزی و نهادهای تنظیمکننده فعالیت میکند، نقش مهمی در تامین مالی و تخصیص منابع دارد. با توجه به گسترش حجم داراییهای بانکداری سایه و اثرگذاری آن بر متغیرهای کلان اقتصادی بهویژه رشد اقتصادی، در این پژوهش اثر بانکداری سایه بر رشد اقتصادی در دو گروه از کشورهای منتخب (شامل کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه) طی دوره زمانی ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۳ مورد بررسی قرار گرفته است. بهمنظور مدلسازی روابط میان متغیرها، از روش پانل پویا بهره گرفته شده و برآورد مدل با استفاده از تکنیک گشتاورهای تعمیمیافته (GMM) انجام شده است. نتایج حاصل از برآورد مدل در هر دو گروه از کشورها نشان میدهد که گسترش حجم داراییهای بانکداری سایه منجر به افزایش رشد اقتصادی شده و این اثر از کانال اعتبارات داخلی به بخش خصوصی نیز تشدید گردیده است.https://jem.semnan.ac.ir/article_10111_8417f3472ddce8a4490dec1a7b6002d2.pdfدانشگاه سمنانمدلسازی اقتصادسنجی2345-654X10420251222Determinants of Renewable Energy Consumption in OPEC Member Countriesتعیین کنندههای مصرف انرژی تجدید پذیر در کشورهای عضو اوپک871111019210.22075/jem.2025.38691.2031FAپریاکاویانی نیاکارشناسی ارشد اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهیدبهشتیویداورهرامیدانشیار اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهیدبهشتیحسندرگاهیدانشیار اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهیدبهشتیJournal Article20250817This study aims to identify and analyze the determinants of renewable energy consumption in OPEC member countries during the period 2002–2024. For this purpose, a random-effects panel data econometric model was employed. The independent variables include real oil price, innovation, trade openness, foreign direct investment, and the interaction effect of carbon dioxide emissions and GDP. The model results indicate that innovation and trade openness have a positive and significant effect on renewable energy consumption. This finding highlights the crucial role of technological advancements and global interactions in the development of clean energy. Conversely, an increase in real oil prices and income coupled with higher carbon emissions had a negative and significant impact on renewable energy consumption. These findings suggest that high oil revenues and an economic development pattern based on fossil fuels reduce the incentive for a transition to clean energy in these countries. The effect of foreign direct investment on renewable energy consumption was not statistically significant during this period, which may indicate that this capital is not sufficiently directed toward the green energy sector. The findings recommend that OPEC policymakers should focus on fostering innovation, increasing trade interactions, and reducing their dependency on oil revenues to achieve sustainable development.این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر در کشورهای عضو اوپک طی دوره زمانی ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. برای این منظور، از یک مدل اقتصادسنجی دادههای تابلویی با اثرات تصادفی استفاده شده است. متغیرهای مستقل شامل قیمت حقیقی نفت، نوآوری، باز بودن تجاری، سرمایهگذاری مستقیم خارجی، و اثر متقابل انتشار کربن دیاکسید و درآمد هستند. نتایج مدل نشان میدهد که نوآوری و باز بودن تجاری تأثیری مثبت و معنادار بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر دارند. این یافته بر نقش کلیدی پیشرفتهای تکنولوژیک و تعاملات جهانی در توسعه انرژیهای پاک تأکید میکند. در مقابل، افزایش قیمت حقیقی نفت و همچنین درآمد همراه با افزایش انتشار کربن، تأثیری منفی و معنادار بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر داشتهاند. این یافتهها حاکی از آن است که درآمدهای نفتی بالا و الگوی توسعه اقتصادی مبتنی بر سوختهای فسیلی، انگیزه برای گذار به انرژیهای پاک را در این کشورها کاهش میدهد. تأثیر سرمایهگذاری مستقیم خارجی بر مصرف انرژیهای تجدیدپذیر در این دوره زمانی از نظر آماری معنادار نبوده است. این امر میتواند نشاندهنده عدم هدایت کافی این سرمایهها به سمت بخش انرژیهای سبز باشد. این نتایج به سیاستگذاران اوپک توصیه میکند که برای دستیابی به توسعه پایدار، بر تقویت نوآوری، افزایش تعاملات تجاری، و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی تمرکز کنند.https://jem.semnan.ac.ir/article_10192_a0261854c0ffd7dec83c444ac5fc414a.pdfدانشگاه سمنانمدلسازی اقتصادسنجی2345-654X10420251222Investigating the Impact of Labor Market Risk on Urban Household Income in Iranبررسی تأثیر ریسک بازار کار بر درآمد خانوارهای شهری در ایران1131541020110.22075/jem.2025.38287.2020FAحمیدمردوخیدانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم اقتصادی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایرانفاتححبیبیدانشیار،گروه علوم اقتصادی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایرانرامینامانیدانشجوی دکتری اقتصاد، گروه توسعه و برنامهریزی اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20250710This study aims to investigate the impact of labor market risk on urban household income in Iran over the quarterly period from 2014 to 2024, using the DOLS method. The findings of the model estimation indicate that the labor market risk index has a positive and statistically significant effect on urban household income in Iran. This index—constructed from components such as educational attainment, job skills, hiring costs, and labor force availability—is defined in a way that higher values reflect lower risk and improved structural conditions in the labor market. The positive coefficient of this variable suggests that reducing uncertainties and enhancing institutional efficiency in the labor market—by providing stable employment opportunities and increasing human capital productivity—contributes to improved household income. Moreover, the results confirm the negative and significant effects of inflation and unemployment, as well as the positive effects of economic growth, quality of life, and female economic participation on household income.هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تأثیر ریسک بازار کار بر درآمد خانوارهای شهری در ایران طی دوره زمانی فصلی و از سال 1393 تا 1403 با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی پویا است. یافتههای حاصل از برآورد مدل حداقل مربعات پویا حاکی از آن است که شاخص ریسک بازار کار تأثیری مثبت و معنادار بر درآمد خانوارهای شهری در ایران دارد. این شاخص که ترکیبی از مؤلفههایی نظیر سطح تحصیلات، مهارتهای شغلی، هزینههای استخدام و دسترسی به نیروی کار است، بهگونهای تعریف شده که مقادیر بالاتر آن بیانگر کاهش ریسک و بهبود شرایط ساختاری بازار کار است. ضریب مثبت این متغیر نشان میدهد که کاهش نااطمینانیها و ارتقا کارایی نهادی در بازار کار، از طریق فراهمسازی فرصتهای شغلی پایدار و ارتقا بهرهوری نیروی انسانی، منجر به بهبود وضعیت درآمدی خانوارها میگردد. همچنین، اثر منفی و معنادار تورم و بیکاری و اثر مثبت رشد اقتصادی، کیفیت زندگی و مشارکت اقتصادی زنان بر درآمد خانوارها نیز تأیید شد.https://jem.semnan.ac.ir/article_10201_378ee9a0675bf95cf864377f61e4fa4f.pdfدانشگاه سمنانمدلسازی اقتصادسنجی2345-654X10420251222Comparison of Parametric and Semi-Nonparametric Methods for Investment Risk Assessment in the Stock Market: A Case Study of the Main Indices of the Tehran Stock Exchangeمقایسه روشهای پارامتریک و شبه پارامتریک برای ارزیابی ریسک سرمایهگذاری در بازار سهام: مطالعه موردی شاخصهای اصلی بورس تهران1551931019510.22075/jem.2025.38232.2018FAالهامفرزانگاناستادیار اقتصاد، گروه علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، مجتمع آموزش عالی نهاوند(ویژه دختران)، همدان، ایرانJournal Article20250707This article aims to assess the risk of the main indices of the Tehran Stock Exchange by introducing a semi-nonparametric approach. The performance of this approach is evaluated against various parametric models using backtesting techniques and different risk measures, including Value at Risk, Expected Shortfall, and Median Shortfall. Moreover, the Value at Risk at 99% and 97.5% confidence levels is employed as an alternative to the Value at Risk at the 99.5% level and the expected shortfall at the 97.85% level. The empirical results, obtained for six key indices of the Tehran Stock Exchange-namely TEPIX, the First Market index, the Second Market index, the Industry index, the Mali index, and the Farabourse index, using daily data from 14/8/2007 to 3/6/2025, indicate the superior performance of parametric approaches such as the Student's t and skewed Student's t distributions over the Gaussian and the semi-nonparametric SNP approaches, as well as the Gram-Charlier expansion, in out-of-sample prediction of risk measures, providing a more conservative risk assessment. The outperformance of parametric approaches in evaluating the key indices of the Tehran Stock Exchange can be attributed to the fact that these indices exhibit smooth, non-wavy tails without extreme jumps at their tails-features that are typically captured by semi-nonparametric models.این مقاله بهدنبال ارزیابی ریسک شاخصهای اصلی بورستهران ازطریق معرفی یک رویکرد نیمهناپارامتریک است، و عملکرد آن با رویکردهایپارامتریک مختلف برحسب تکنیکهای بکتست و معیارهای مختلف ریسک شامل ارزشدرمعرضریسک، ریزشموردانتظار و ریزشمیانه، آزمون میشود. همچنین، از ریزشمیانه درسطوح اطمینان 99% و 97.5% به عنوان یک آلترناتیو برای ارزشدرمعرضریسک درسطح 99.5% و ریزش مورد انتظار درسطح 97.85% استفاده شده است. نتایج تجربی بدستآمده برای شش شاخص اصلی بورستهران شامل شاخصکل بورس، شاخصبازار اول، شاخصبازار دوم، شاخصصنعت، شاخصمالی و شاخصکل فرابورس، بافراوانی روزانه، طی بازهزمانی 23/5/1386 لغایت 13/3/1404، بیانگر عملکرد برتر رویکردهایپارامتریک شامل استیودنت t و t چوله نسبتبه رویکرد پارامتریک گوسی، و رویکردهای نیمهناپارامتریک SNP و رویکرد گرام-چارلیر مثبت در پیشبینی بروننمونهای معیارهای ریسک است و ارزیابی ریسک محافظهکارتری را فراهممیکند. برتری رویکردهایپارامتریک برای ارزیابی شاخصهای اصلی بورستهران درایناست که این شاخصها دنبالههای هموار و غیرموجی دارند، و جهشهای حدی در انتهای دنباله خود ندارند، ویژگیهایی که با رویکردهاینیمهناپارامتریک توضیح دادهمیشوند.https://jem.semnan.ac.ir/article_10195_d31d888d985f0c8c931161f207d357a9.pdfدانشگاه سمنانمدلسازی اقتصادسنجی2345-654X10420251222Analysis of Lead–Lag Structure in the Iranian Stock Market: Path Signature and Lévy Modelتحلیل ساختار تقدم-تأخر در بازار سرمایه ایران: امضای مسیر و مدل لوی1952331019310.22075/jem.2025.38489.2026FAسعیدصدرزاده مقدمدانشجوی دکتری گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامیکامبیزهژبرکیانیاستاد گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20250728This study proposes a novel framework for identifying and exploiting lead–lag relationships among stocks in the Iranian capital market. Leveraging the theory of path signature and Lévy area computation, dynamic lead–lag matrices were constructed over rolling time windows. Subsequently, Hermitian clustering was employed to uncover the evolving leader–follower structure within the market. Based on this structure, three portfolio strategies were developed: a global leader–follower portfolio (GP), a cluster-based portfolio (CP), and an aggregated cluster portfolio (GCP). The strategies were tested on daily price data of selected stocks from major industries over a multi-year horizon. Empirical results reveal that the GCP strategy achieved an annual return of 6% with a Sharpe ratio of 0.33, outperforming traditional methods such as Granger causality and CP. Notably, the lagged cross-correlation (CCF) approach, despite its simplicity, yielded a strong annual return of 11.5% and a Sharpe ratio of 0.61, surpassing all classical models. Furthermore, an industry-weighted portfolio based on aggregated inter-industry lead–lag flows outperformed all strategies, with an impressive annual return of 31.3% and a Sharpe ratio of 1.51. These findings indicate that temporal and cross-symbol dependencies hold valuable predictive information for portfolio design and market timing. Moreover, the integration of intra-industry and inter-industry analyses provides additional insight into the structural flow of information within the market. The proposed framework offers a robust foundation for dynamic portfolio optimization and highlights the value of modern mathematical tools in financial modeling.در این پژوهش، چارچوبی نوین برای شناسایی و بهرهبرداری از روابط تقدم-تأخر میان نمادهای فعال در بازار سرمایه ایران ارائه شده است. با تکیه بر نظریهی امضای مسیر و محاسبهی مساحت لوی، ماتریس تقدم-تأخر بین نمادها در بازههای زمانی متحرک استخراج شد. سپس با استفاده از خوشهبندی هرمیتی، ساختار دینامیکی تقدم-تأخر درون بازار شناسایی گردید. بر پایهی این ساختار، سه نوع استراتژی پرتفوی تقدم-تأخر سراسری (GP)، پرتفوی خوشهای(CP) و پرتفوی خوشهای تجمیعی (GCP) سرمایهگذاری طراحی شد. برای ارزیابی عملکرد این روشها، از دادههای قیمت روزانه نمادهای منتخب از صنایع اصلی بازار سرمایه طی یک دورهی چندساله استفاده شد. نتایج تجربی نشان داد که استراتژی GCP توانسته با ثبت بازده سالانه 6% و نسبت شارپ 33/0، از روشهای سنتی مانند گرنجر و CP عملکرد بهتری داشته باشد. همچنین روش سادهی CCF، علیرغم ساختار آماری اولیه، بازدهی قابل توجه 5/11 % و نسبت شارپ 61/0 را ثبت کرده است. در نهایت، طراحی یک پرتفوی مبتنی بر وزندهی صنایع بر اساس روابط تقدم-تأخر میانگینگیریشده، بازدهی 3/31 % و نسبت شارپ 51/1 را به همراه داشت. این یافتهها نشان میدهد که ساختارهای زمانی و روابط بیننمادی میتوانند منبع مهمی برای استخراج اطلاعات و تصمیمگیری هوشمند در حوزهی مدیریت سرمایهگذاری باشند. همچنین تحلیل درونصنعتی و ساختار بینصنعتی بازار، مکملی ارزشمند برای تحلیل تقدم-تأخر به شمار میآید.https://jem.semnan.ac.ir/article_10193_c0d9139f4ae6bcd001a5a8b24d6a7049.pdf